Burgerschap

Op 3 december organiseerde Asma Claassen van de ISBO een presentatie, samen met Mark Bos van Burgerschap op de Basisschool. Het ging over de voorgestelde herziening van de burgerschapsopdracht in het primair onderwijs.

Waarom een nieuwe wet?

Scholen moeten volgens de wet al zorgen voor burgerschapsvorming. De Onderwijsinspectie deed daar in 2016 onderzoek naar. Daaruit bleek dat het onderwijs op bijna alle scholen voldoet aan de eisen, al werken scholen er verschillend en niet even intensief aan. Het kabinet vindt dat scholen meer volgens een plan aan burgerschap moeten werken, omdat de verschillen tussen scholen nu nog groot zijn.

Een nieuwer themaonderzoek naar burgerschapsonderwijs (2020) leidde tot kritische vragen van een aantal schoolbesturen. Toch gaat het kabinet door met het wetsvoorstel.

Belangrijke punten uit het wetsvoorstel

Volgens het wetsvoorstel werkt elke school aan een eigen visie op burgerschapsonderwijs. Die visie leidt tot:

a. een samenhangend programma voor de burgerschapsvorming van leerlingen;
b. een duidelijke doorgaande lijn in burgerschap in alle leerjaren;
c. een concreet aanbod voor leerlingen, en een instrument om te meten wat het oplevert.

Burgerschap zit altijd al in ons onderwijs, maar is niet altijd herkenbaar. Het wetsvoorstel maakt geen nieuwe of andere kerndoelen. Wel wordt scherper bepaald wanneer het schoolbestuur (het bevoegd gezag) aan de burgerschapsopdracht voldoet. Het wetsvoorstel noemt de basiswaarden van de democratische rechtsstaat. Scholen moeten duidelijk maken hoe die basiswaarden herkenbaar terugkomen in hun onderwijs.

Het schoolbestuur krijgt ook een zorgplicht voor de schoolcultuur. In die cultuur is geen plaats voor antidemocratische elementen. Burgerschap wordt daarmee een deugdelijkheidseis: een voorwaarde om geld van de overheid te krijgen (bekostigingsvoorwaarde).

Burgerschap en de islamitische identiteit

Onze scholen dragen veel bij aan burgerschap, vanuit hun eigen tradities, geschiedenis en praktijk. Burgerschapsonderwijs is op onze scholen moeilijk los te zien van de islamitische overtuiging. De kerndoelen 34 tot en met 39 gaan allemaal over goed gedrag (akhlaaq) en rentmeesterschap (khalifa).

De Onderwijsinspectie zag dat islamitische scholen het goed doen op burgerschap (rapport van 29 februari 2020, bladzijde 33 en 34). De inspectie schrijft:

“Op scholen van islamitische signatuur is sprake van (…) godsdienstige uitgangspunten die, onder meer waar het gaat om seksuele diversiteit en de omgang tussen vrouwen en mannen, afwijken van meerderheidsopvattingen in de samenleving. (…) Veel scholen kiezen het islamitisch perspectief en stemmen die af op de Nederlandse samenleving en wetgeving. Respectvolle omgang met anderen vormt in de visie dan een van de uitgangspunten, samen met toerusting tot volwaardige deelname aan de samenleving met behoud van de islamitische godsdienstige identiteit.”

“Aan de Koran ontleende waarden zoals goed gedrag, rechtvaardigheid en medemenselijkheid geven invulling aan de basiswaarden van de democratische rechtsstaat. Ook wordt de islamitische godsdienst gebruikt als basis voor het leren van respect en tolerantie voor medemensen en de wereld waarin we leven.”

Meer informatie

De UvA en de HvA werken aan een volgsysteem voor burgerschap. Daarover volgt later meer informatie. Meer over burgerschap leest u ook op www.poraad.nl/burgerschap.

De presentatie en de bijlagen vindt u hieronder.

Burgerschap en identiteit

Burgerschap op de basisschool

Burgerschap op de basisschool: stappenplan